KAPLICZKI I KRZYŻE PRZYDROŻNE W ŻYCIU POLAKÓW

12 wrzesień 2015 roku; KAPLICZKI i KRZYŻE PRZYDROŻNE w ŻYCIU POLAKÓW; KRZYŻ 1863; Tradycja ich wznoszenia na naszej ziemi sięga czasów początku chrześcijaństwa. Ta tkwiąca w człowieku potrzeba wyrażania swojej wiary, określenia poprzez konkretne symbole sprawia, że tym samym stają się one niejednokrotnie jedynymi śladami po dawnych mieszkańcach ziem. Kiedy spotykamy je po raz pierwszy na szlakach turystycznych towarzyszy nam doniosłe uczucie dotykania konkretnej historii danego miejsca, losu człowieka.

KAPLICZKI I KRZYŻE PRZYDROŻNE W ŻYCIU POLAKÓWAutorka książki „Kapliczki i krzyże przydrożne polskiego Podkarpacia” wymienia trzy główne motywy ich fundacji:

Kapliczka i krzyż, jako antidotum na wszelkie ponadmaterialne zło, jako rodzaj apotropejonu ( przedmiot, który posiada magiczną moc ochrony przed złem, zabezpiecza ludzi, ich dobytek, przed działaniem złych mocy)

Kapliczka, jako pomnik, pamiątka czy przesłanie dla potomnych.

Kapliczka, jako rodzaj modlitwy błagalnej czy dziękczynnej, czasem też, jako wyraz skruchy i pokuty – w tym wypadku obiekty miały charakter szeroko pojętego wotum.

Kapliczki i krzyże powstawały z fundacji poszczególnych osób, rodzin, grup zawodowych i społecznych, a często także z inicjatywy mieszkańców całych osad, wsi i miasteczek. Obiekty te były przede wszystkim wyrazem pobożności, ale jak zauważa autorka „.. nie tylko chwalenie Boga leżało u podstaw tej tradycji”.

Jak w całej kulturze ludowej, elementy dawnej pogańskiej religii, wynikające z niej wyobrażenia o świecie mieszały się z nowym nurtem, jakim było chrześcijaństwo, przyniesione na nasze ziemie ponad tysiąc lat temu.

Wielkie bogactwo tego rodzaju obiektów można znaleźć właśnie na Podkarpaciu.

W okolicach Sanoka we wsi Liszna, położonej w Górach Słonych nad rzeką San znajduje się kilka kapliczek i krzyży, z których część z racji okresu budowy można zakwalifikować do zabytkowych.

KAPLICZKI I KRZYŻE PRZYDROŻNE W ŻYCIU POLAKÓW 1Wędrując tzw. „Szlakiem Ikon” w miejscu starego rozdroża Przełęcz Krzyż (ponad 430 m n.p.m) stoi kilkumetrowy krzyż dębowy z datami 1863, 2000.

Postawiony został w 1864r. przez mieszkańca Białej Góry Ludwika Patałę, jako wotum wdzięczności za szczęśliwy powrót z Powstania Styczniowego jednego z członków jego rodziny.

W 2005r. mieszkańcy wsi Liszna postawili nowy z drewna dębowego, a jego poświęcenia dokonał proboszcz ks. Stanisław Ruszała.

Jak podaje literatura właśnie krzyże są najczęstszą formą kapliczek przydrożnych stawianych od niepamiętnych czasów.

Na masowy zasięg tego zjawiska miały wpływ losy Rzeczpospolitej, pełne dramatycznych wydarzeń kształtujących nierozerwalność pojęć „Bóg” i „ Ojczyzna”.

Takie miejsce kapliczek i krzyży przydrożnych w kulturze narodowej powodowało, że były one planowo niszczone przez zaborców. Najmniej, w okresie zaborów przez Austriaków, którzy nie podjęli w tej dziedzinie żadnych kroków, co jest jedną z przyczyn zachowania ich na Podkarpaciu w tak dużej liczbie.

Czas okupacji hitlerowskiej to także przypadki dewastacji powyższych obiektów, jak chociażby wycięcie przez Niemców wszystkich krzyży przydrożnych w Sieradzu i okolicy dokonane z okazji urodzin Hitlera 20 kwietnia 1941r.

Niejednokrotnie trudno poznać okoliczności powstawania tychmałych obiektów sakralnych, upływający czas, a co za tym idzie wymieranie pokoleń- świadków historii, zubaża naszą wiedzę. Jednakże z nich, niemych świadków wiary często można wiele wyczytać.

Opracowano na podstawie:

  1. Janicka-Krzywda U.: Kapliczki i krzyże przydrożne polskiego Podkarpacia, Warszawa 1991
  2. Olejko E.: 60-lecie parafii Sanok – Olchowce, Sanok 2008
  3. Marszałek E.: Leśne ślady wiary: Kapliczki i cmentarze na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krośnie, Krosno 2010
  4. Skowroński M., Skowrońska-Wydrzyńska A., Dmitrzak-Skowrońska I.: Sanok i okolice: przewodnik i słownik historyczny, Sanok 2009
  5. Bańkosz R., Kierunek Sanok: przewodnik, Rzeszów 2007

 

 Opracowała: Parafianka z parafii pw. Chrystusa Króla

 

 

 

12 września 2015|